Wednesday, May 8, 2013

စိတ္ဖိစီးမႈ ေလ်ာ့နည္းေအာင္ ထိန္းသိမ္းေနထိုင္ျခင္း


ေမ ၈၊ ရန္ကုန္တိုင္းမ္ ေန႔စဥ္သတင္းစာ

မႏွစ္က ကိုရီးယားမွာ ပညာလာသင္ေနတဲ့ ေက်ာင္းသားတစ္ေယာက္ ခါးနာတာ လမ္းေတာင္မေလ်ွာက္ႏိုင္လို႔ ေဆးရုံတက္ပါတယ္။ ကိုရီးယားက ေနာက္ဆံုးေပၚ စက္ေတြနဲ႔ စမ္းသပ္ေပမယ့္ ဘာေရာဂါမွ မေပၚပါဘူး။ ဒါနဲ႔ ကြ်န္ေတာ္လည္း အင္တာနက္မွာ ရွာၾကည့္ေတာ့ စိတ္ဖိစီးမႈေၾကာင့္ ျဖစ္ႏိုင္တယ္ဆိုတာ သြားေတြ႔ပါတယ္။ တစ္ပတ္ေလာက္ ေဆးရုံတက္ျပီး သူလည္းပဲ သက္သာသြားပါတယ္။ အဲ့ဒီအခ်ိန္ကတည္းက ယခုလို စိတ္ဖိစီးမႈနဲ႔ က်န္းမာေရး အေၾကာင္းကို ေရးခ်င္ခဲ့တာပါ။ လံုေလာက္တဲ့ Knowledge မရွိလို႔ မေရးျဖစ္ခဲ့ဘဲ အခုမွပဲ ေရးျဖစ္ပါတယ္။ အားလံုးအတြက္ အက်ိဳးရွိမယ္လို႔ ယံုၾကည္ပါတယ္။


လူ႕ကိုယ္ခႏၶာမွာ စိတ္ဖိစီးမႈကို အလိုေလ်ာက္ တံု႕ျပန္ထိန္းခ်ဳပ္တဲ့ စနစ္တစ္ခု အလိုလိုပါရွိျပီးသား ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီစနစ္ဟာ သင့္ကိုအကာအကြယ္ ေပးဖို႔အတြက္ သဘာ၀တရားၾကီးက လက္ေဆာင္ေပးထားတာပါ။ ဒါေပမယ့္ အဲ့ဒီစိတ္ဖိစီးမႈကို တံု႔ျပန္ထိန္းခ်ဳပ္တဲ့စနစ္ၾကီးဟာ လိုအပ္တဲ့အခ်ိန္ ခဏေလးအတြင္းမွာသာ အလုပ္လုပ္တာ မဟုတ္ဘဲ အျမဲတမ္းနီးပါး အလုပ္လုပ္ေနရျပီဆိုရင္ေတာ့ သင့္က်န္းမာေရးကို ဆိုးရြားစြာ ထိခိုက္ေစပါေတာ့တယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ သင့္စိတ္ဖိစီးမႈကို ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ဖို႔ ၾကိဳးစားသင့္ပါတယ္။

ကြ်န္ေတာ္တို႔ လူသားေတြဟာ မိသားစု စား၀တ္ေနေရး၊ ရုံးလုပ္ငန္းေတြ၊ လူမႈေရးကိစၥ အစရွိသည္တို႔နဲ႔ ေန႔စဥ္လံုးပမ္းေနရတာပါ။  အဲ့ဒီလို ေန႔စဥ္ဗာဟီရေလးေတြဟာ သင့္ကိုယ္ခႏၶာကို အႏၱာရာယ္ ေပးႏိုင္ပါတယ္။ တစ္နည္းေျပာရမယ္ဆိုရင္ ဒီလုပ္ငန္းေလးေတြဟာ သင့္က်န္းမာေရး ခ်ိဳ႕ယြင္းေအာင္ ေန႔စဥ္ရက္ဆက္ တိုက္ခိုက္ေနၾကတာပါ။ သို႔ေသာ္ သိပ္ေတာ့ ပူပင္စရာမရွိပါ။ သင့္အေနနဲ႔ သူတို႔ကို ေကာင္းေကာင္းျပန္လည္ ေခ်ဖ်က္တိုက္ခိုက္ႏိုင္စြမ္းရွိပါတယ္။ သင့္အေနနဲ႔ စိတ္ဖိစီးမႈေတြက သင့္အေပၚကို လႊမ္းမိုးထိန္းခ်ဳပ္ သြားမွာမ်ိဳးကို လက္သင့္မခံသင့္ပါဘူး။

အလိုေလ်ာက္ စိတ္ဖိစီးမႈတုံ႔ျပန္ေသာစနစ္ကို နားလည္သေဘာေပါက္ျခင္း

သင့္စိတ္နဲ႔ ခႏၶာဟာ စိတ္ဖိစီးမႈေတြနဲ႔ အျမဲရင္ဆိုင္ ေနရတယ္ဆိုရင္ သင့္က်န္းမာေရးကို ဆိုးရြားစြာ ထိခိုက္ေစႏိုင္ပါတယ္။ ဒါဟာ ဘာ့ေၾကာင့္လဲလို႔ဆိုရင္ သင့္ခႏၶာကိုယ္ရဲ့ အလိုေလ်ာက္ စိတ္ဖိစီးမႈတံု႔ျပန္တဲ့စနစ္ (Fight-or-Flight Reaction) ဟာ အခ်ိန္တိုင္း အလုပ္လုပ္ေနရလို႔ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။
အခက္အခဲတစ္ခုနဲ႔ ရင္ဆိုင္ရတဲ့အခါမွာ (ဥပမာ- ေခြးလိုက္ကိုက္တာ) လူ႕ဦးေႏွာက္ကေနျပီး ေက်ာက္ကပ္နားမွာရွိတဲ့ adrenal glands ကို သြားျပီးေတာ့ အခ်က္ေပးပါတယ္။ အဲ့ဒီကေနမွ adrenaline နဲ႔ cortisol ဆိုတဲ့ ေဟာ္မုန္းေတြကို ထုတ္လႊတ္ေပးပါတယ္။

Adrenaline ကေတာ့ သင့္ရဲ့ ႏွလံုးခုန္ႏႈန္းကို ျမန္ဆန္ေစျပီး၊ သင့္ရဲ့ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ကို ျမင့္တက္ေစကာ စြမ္းအင္ကို သာမာန္ထက္ ပိုလို႔ထုတ္ေပးပါတယ္။ Cortisol ကေတာ့ ေသြးထဲမွာ သၾကားဓါတ္ ပိုမိုမ်ားျပားေစျပီး တစ္ရႉးေတြကို ျပင္ဆင္ေပးႏိုင္တဲ့ ဓါတ္ပစၥည္းေတြလည္း ထုတ္လႊတ္ေပးပါတယ္။ Cortisol ဟာ စိတ္ဖိစီးမႈ တံု႔ျပန္ရာမွာ မလိုအပ္တဲ့ တျခားေဘးထြက္ ဆိုးက်ိဳးေတြကိုလည္း ျဖစ္ေပၚေစပါတယ္။ သူဟာ လူ႕ကိုယ္ခံအားစနစ္ရဲ့ အလုပ္လုပ္ပံုေတြေျပာင္းေစျခင္း၊ အစာေျခတဲ့စနစ္ကို ပ်က္စီးေစျခင္းႏွင့္ ၾကီးထြားမႈျဖစ္စဥ္ေတြကို ထိခိုက္ေစျခင္း စတာေတြကို ျဖစ္ေပၚေစပါတယ္။

စိတ္ဖိစီးမႈတံု႔ျပန္ေသာစနစ္ ပ်က္ယြင္းေလေသာအခါ

လူ႕ကိုယ္ခႏၶာရဲ့ စိတ္ဖိစီးမႈကို တံု႔ျပန္တဲ့စနစ္ဟာ စိတ္ဖိစီးမႈျဖစ္ေပၚတဲ့အခ်ိန္မွာ လိုအပ္တဲ့ ေဟာ္မုန္းေတြကို ထုတ္ေပးျပီး၊ စိတ္ဖိစီးစရာ အျဖစ္အပ်က္ကို ေက်ာ္လြန္သြားတဲ့အခ်ိန္မွာေတာ့ သင့္ကို နဂိုပံုမွန္ အေျခအေနအတိုင္းေရာက္ေအာင္ ျပန္လည္ထိန္းညွိေပးပါတယ္။ အဲ့ဒီအခ်ိန္မွာ သင့္ရဲ့ adrenaline နဲ႔ cortisol ေတြျပန္က်ျပီး၊ သင့္ႏွလံုးခုန္ႏႈန္းႏွင့္ ေသြးေပါင္ေတြဟာလည္း နဂိုမူလအေျခအေနကို ျပန္လည္ေရာက္ရွိကာ၊ တျခားေသာ ခႏၶာကိုယ္ အစိတ္အပိုင္းေတြဟာလည္း သူ႕အလုပ္သူပံုမွန္ ျပန္လည္ လုပ္ေဆာင္ၾကပါေတာ့တယ္။

သင္ဟာ အျမဲပဲ စိတ္ဖိစီးေနရျပီး၊ သင့္ရဲ့ flight-or-fight တံု႔ျပန္တဲ့ စနစ္ၾကီးဟာလည္း အျမဲတမ္း အလုပ္လုပ္ေနရျပီဆိုရင္ေတာ့ သင့္က်န္းမာေရးဟာ တစ္ေန႔တစ္ျခား ဆိုးရြားလာမွာ အေသအခ်ာပါပဲ။ စိတ္ဖိစီးမႈဟာ ရွိရွိသမ်ွ ခႏၶာကိုအစိတ္အပိုင္းမ်ားရဲ့ စနစ္ေတြကို ထိခိုက္ေစျပီး ႏွလံုးေရာဂါ၊ အိပ္မေပ်ာ္ျခင္း၊ အစာမေၾကျခင္း၊ စိတ္က်ေရာဂါ၊ အ၀လြန္ျခင္း၊ မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ႕ယြင္းျခင္း၊ အသားအေရအား ထိခိုက္ေစျခင္း စတဲ့ ေရာဂါဘယေတြကို ျဖစ္ေပၚေစပါတယ္။

တစ္ဦးႏွင့္တစ္ဦး စိတ္ဖိစီးမႈကို တံု႔ျပန္ပံုကြဲျပားျခင္း

စိတ္ဖိစီးမႈကို တံု႔ျပန္ပံုေတြဟာ တစ္ဦးနဲ႔တစ္ဦး ကြဲျပားတတ္ပါတယ္။ တစ္ခ်ိဳ႕ေတြဟာ ေအးေအးေဆးေဆးနဲ႔ ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ျပီး၊ တခ်ိဳ႕ကေတာ့ ရႉးရႉးရွဲရွဲနဲ႔ တံု႔ျပန္တတ္ၾကပါတယ္။ ဒီလိုကြဲျပားတဲ့ အခ်က္ေတြဟာ လူတစ္ေယာက္ရဲ့ မ်ိဳးရိုးနဲ႔လည္း အနဲငယ္ ပက္သက္မႈ ရွိပါတယ္။ ရႉးရႉးရွဲရွဲ တံု႔ျပန္တတ္သူ အမ်ားစုကေတာ့ ငယ္စဥ္က ၾကီးျပင္းခဲ့ၾကတဲ့ ပတ္၀န္းက်င္ေၾကာင့္ အဲ့ဒီလို ပံုစံျဖစ္ၾကတာမ်ားပါတယ္။ ငယ္စဥ္အခါမွာ ျပစ္ပယ္ခံ၊ အဆူအေငါက္ခံရတတ္တဲ့ ကေလးဟာ ၾကီးလာတဲ့အခါမွာလည္း စိတ္ဖိစီးမႈ မ်ားေနတတ္ပါတယ္။

မွန္ကန္ေသာနည္းလမ္းျဖင့္ စိတ္ဖိစီးမႈကို ထိန္းခ်ဳပ္ျခင္း

စိတ္ဖိစီးမႈဆိုတာ တကယ္ေတာ့ ဘ၀မွာမျဖစ္မေန ၾကံဳေတြ႔ေနရတာပါ။ လက္ရွိအေျခအေနကို မေျပာင္းလဲႏိုင္ေသးဘူးဆိုရင္ သင့္အေနနဲ႔ စိတ္ဖိစီးမႈကို အတတ္ႏိုင္ဆံုး ေလ်ာ့နည္းေအာင္ ေန႔စဥ္ဘယ္လို
ရင္ဆိုင္ျဖတ္သန္းမလဲဆိုတာကို စဥ္းစားကာ အေျဖရွာရမွာျဖစ္ပါတယ္။ သင့္အတြက္ အသံုး၀င္မယ့္ စိတ္ဖိစီးမႈထိန္းေက်ာင္းနည္းေလးေတြကေတာ့....
- မ်ွတစြာ စားေသာက္ပါ၊ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ပါ။   
  မ်ားမ်ားအိပ္ပါ။
- စိတ္ေျပေလ်ာ့ေစမယ့္ နည္းနာမ်ားကို
  သင္ယူေလ့က်င့္ပါ။
- မိတ္ေကာင္းေဆြေကာင္းမ်ားႏွင့္
  ရွာေဖြေပါင္းသင္းပါ။
- ဟာသဥာဏ္ရွိပါေစ။
- လိုအပ္ပါက နားလည္တတ္ကြ်မ္းသာ
  ပညာရွင္မ်ားႏွင့္ တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးပါ။

စိတ္ဖိစီးမႈကို ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ျခင္းျဖင့္ စိတ္ခ်မ္းသာ၊ ကိုယ္ခ်မ္းသာျဖစ္ကာ သက္ရွည္က်န္းမာ ေစေၾကာင္းပါခင္ဗ်ာ။


ေမာင္မ်ိဳး(စက္မႈ)

No comments:

Post a Comment

ရႊင္လန္းခ်မ္းေျမ့ပါေစ။

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...